Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi Osman Nazım KARA hazırlamış olduğu “Yerel Basın Işığında: 27 Mayıs Askeri Müdahalesinden Adalet Partisi İktidarına Konya’da Yapılan Seçimler” isimli Yüksek Lisans Tezi ile 27 Mayıs askeri müdahalesi sonrasındaki tarihsel sürece dönemin yerel gazeteleri ve arşiv belgelerinden hareketle “Konya” özelinde ışık tuttu.
Konya’nın
tarihi misyonuyla Türk siyasi hayatının şekillenmesinde önemli bir yeri olduğu
üzerinde duran genç araştırmacı, 27 Mayıs Askeri Müdahalesinin Konya’daki
yansımaları ve sonrasındaki ilk seçim süreciyle ilgili şunları söyledi;
Askeri Müdahale Sonrası Konya’daki
Durum…
27
Mayıs askeri müdahalesi, tüm ülkede olduğu gibi ilk andan itibaren Konya’da da
etkilerini hissettirmiş şehrin yönetimi Konya Garnizon Komutanlığınca ele
alınmıştır. Ayrıca şehirde bulunan mülki idareciler arasında da sık sık görev değişimleri
yaptırılarak müdahale sonrasında şehirde düzen ve kontrol sağlanmaya
çalışılmıştır.
Askeri
müdahaleye karşı tepkiler Konya’da minimum seviyededir. Oluşan tepkiler genelde
ilçelerde veya köylerde daha önce DP kadrolarında görev almış kişiler
tarafından gösterilmiş, bu kişiler kolluk kuvvetlerince gözaltına alınmaktan
kurtulamamışlardır. Müdahaleye halkın çoğunluğunun tepkisi ise ılımlı olmuştur.
Tabii bunda oluşan ortamın da etkileri büyük oranda mevcuttur. Konya’da bulunan
pek çok dernek, kuruluş veya vatandaşlarca müdahaleyi destekleyici organizasyonlar
düzenlenirken MBK bildirileri çerçevesinde yurt genelinde başlatılan “27
Mayıs’ı Benimsetme Çalışmaları” kapsamında, askeri müdahale Konya merkez başta
olmak üzere tüm ilçe, kasaba ve köylerde şehirde görev yapan öğretmenlerin
katılımıyla oluşturulmuş olan ekipler aracılığıyla Konyalılara anlatılmıştır.
Bu anlatımlarda özellikle 27 Mayıs’ın anlamı, amacı, hiçbir zümreyi hedef
almadığı ve MBK hükümetinin tüm ülkenin hükümeti olduğu konuları üzerinde
durulmuştur. Ayrıca şehirde “Köylere Gazete” isimli bir kampanya başlatılarak
şehir merkezinde okunan gazetelerin Valiliğe teslimi ile köylere yollanması
istenilmiş böylece yaşanan gelişmelerden kırsal kesimlerde bulunan
vatandaşlarında haberdar olmaları sağlanmak istenilmiştir.
Konya’da Yeni Siyasal Hayatın Dizayn
Edilişi…
Tabi
ki yukarıda kısaca değindiğim ortam 17 aylık askeri vesayet süreci içerisinde
ortaya çıktı. Birde vesayetten demokrasiye geçiş süreci var ki bu süreçte
Konya’da adeta bir siyasal yarış ve demokrasi şöleni hakim. Müdahalenin ilk
anından itibaren Demokrat Parti Konya Teşkilatı bir kovuşturmaya tabii
tutulmuştur. Teşkilatın il merkezinde kolluk kuvvetlerince defalarca aramalar
gerçekleştirilirken şehirde DP’nin faaliyetlerinin araştırılması için birde
komisyon kurulmuştur. Zaten kısa bir süre sonrada mahkeme kararı ile DP
kapatılmış, Konya Teşkilatının faaliyetleri de son bulmuştur. Ocak 1961’e
girilip MBK tarafından yeni siyasi partilerin kuruluşuna izin çıkınca da Konya’da
hareketli günler başlamıştır. Bu süreçte ülke genelinde dört parti mevcut
bunlar askeri müdahale sonrasında siyasal yaşamına devam eden CHP ve CKMP ile
1961’in Ocak ayında kurulan AP ile YTP.
Askeri
müdahale sonrasında Konya siyasetinde başat parti Samet Kuzucu’nun il
başkanlığını yaptığı CHP’dir, Bu durumda tabii ki 27 Mayıs’ın CHP’ye bir
etkisinin olmayışı büyük rol oynamaktadır. Öyle ki parti müdahale sonrasında
tüm kadrolarıyla Konya’da hazırdır. 27 Mayıs öncesinde/sonrasında Türk
siyasetinde yer alan bir diğer parti de CKMP’dir. Osman Bölükbaşı’nın partisi
Konya’da yenilenme kararı almış ve adeta yeni bir parti kurarcasına çalışmalar
yürütmüşlerdir. Partinin İl Başkanı ise Mustafa Özaydın’dır. 27 Mayıs’ın Türk
siyasetine armağanları olan AP ve YTP ise Konya’da teşkilatlanma çabası
içerisindedirler. Kendisini DP’nin devamı olarak lanse eden AP, kuruluşundan
iki buçuk ay sonra Konya’da teşkilatını oluşturmuştur. Konya’ya öncelik
verilmesinin sebebi şehirdeki DP’lilerin potansiyelinin yüksek olmasıdır. Olası
bir seçimde bu kitleden destek alınabilir. AP’de İl Başkanlığına Sait Sina
Yücesoy getirilmiştir. Bu görevin Yücesoy’a verilme nedeni 27 Mayıs öncesinde
herhangi bir siyasi kariyerinin olmamasıdır. Yani askerlerin kafasında geçmişe
dair bir soru işareti bırakmama amacı güdülmüştür. Bir diğer yeni parti YTP,
teşkilatını kuruluşundan bir buçuk ay sonra gerçekleştirmiştir. Partinin İl
Başkanlığına Doktor Talha Demirağ getirilmiştir.
Anayasa Referandumu ve Konya…
Türk
halkı askeri müdahale sonrasında sandık başına ilk kez 9 Temmuz da yapılan
anayasa referandumu ile gitmiştir. Yaptığımız tespitlere göre Konya’da
referandum öncesi tüm propaganda faaliyeti MBK direktiflerince yürütülmüş,
siyasi partiler bu süreçte sessiz kalmıştır. Öyle ki MBK referandum öncesinde
Emniyet Genel Müdürlüğü aracılığıyla gizli bir araştırma yaptırmış ve şehrin
anayasaya karşı genel tavrı üzerine fikir edinilmeye çalışılmıştır. MBK,
referanduma gidilen zaman diliminde basın üzerinde de etkisini hissettirmiş ve
yerel basın aracılığıyla Konyalı vatandaşlar anayasaya evet oyu vermeye davet
edilmiştir. Bu süreç içerisinde hiçbir şekilde hayır propagandası yapılmasına
fırsat bırakılmamış, Şartlar evet oyları üzerine oluşturulmuştur. MBK’nin bu
çabaları sonuç vermiş Konya’da %62 oranında anayasaya evet oyu çıkmıştır.
Konya’da Askeri Vesayetten Demokratik
Hayata Geçiş….
Anayasa
referandumu ile Türk milleti 1961 anayasasına evet diyerek genel siyasal
tercihini ortaya koymuştur. Anayasanın kabulü ile yeni hazırlanan seçim kanunu
da kabul edilmiştir. Böylece ülkede yeni seçimler beklenilmeye başlanmıştır.
Tüm ülkede olduğu gibi Konya’da da seçim yarışı başlamıştır.
AP
ve YTP‟nin seçim stratejilerine baktığımızda AP‟li adaylar Konyalı vatandaşlara
karşı gelişmekte olan bir parti oldukları yönünde söylemler geliştirmişler ve
partilerine her geçen gün katılımların çoğaldığını söyleyerek vatandaşları ikna
etmeye çalışmışlardır. Süreç içerisinde DP üzerine herhangi bir söylemde
bulunulmamıştır. YTP’de propaganda süreci farklı bir şekilde gelişmiştir. YTP
Konya İl Teşkilatı’nda seçim dönemi boyunca çalkantılı ve tartışmalı günler
yaĢanmıĢ seçim çalışmaları istifa açıklamalarının gölgesinde kalmıştır. Bundan
dolayı partinin politikaları yeterince Konyalı vatandaşlara anlatılamamıştır.
Ancak partinin Konya mitinginde DP‟’i seçmenlere mesajlar verilerek Şehirdeki
oy miktarının arttırılması sağlanmaya çalışılmıştır.
CHP
ile CKMP’nin seçim stratejilerine baktığımızda özellikle CHP askeri müdahale
sonrasında şehirdeki popülaritesini de arttırmasıyla sistemli bir şekilde seçim
çalışmalarını yürütmüş özellikle basının kamuoyu oluşturmaktaki gücünü iyi
kullanmış ve Konya İl Teşkilatınca çıkarılan Zaman Gazetesi aracılığıyla Konya
seçmenine teşkilatın her türlü faaliyeti hakkında bilgi verilmiş, parti
politikalarının iyice anlaşılması sağlanmıştır. CKMP seçim çalışmalarında
köyleri ön planda tutan bir politika izlemiştir. CKMP Konya mitinginde de Genel
Başkan Osman Bölükbaşı ve adaylar konuşmalarında “CKMP Köylü ve işçi
partisidir” mesajını vermişlerdir. Bu politikada şüphesiz Konya nüfusunun
çoğunluğunu kırsal kesimde yaşayan vatandaşların oluşturuyor olması etkilidir.
Hem milletvekilliği hem de CS üyelerinin seçiminin yapıldığı 1961 genel seçimleri 15 Ekim Pazar günü gerçekleştirilmiştir. Seçimler sonucunda CHP Konya’da çıkarmış olduğu 6 milletvekili, 5 senatör ile birinci parti olurken CHP’yi CKMP 4 milletvekili, AP 4 milletvekili ve YTP 2 milletvekili ile takip etmiştir. Partilerin sıralamalarına bakıldığında Konya seçmeni tercihini yeni kurulmuş olan siyasi partiler lehine değil 27 Mayıs sonrasında aktif siyasi hayatına devam etmiş olan partiler lehine yapmıştır. Bir diğer önemli husus ise tüm partilerin şehirden milletvekili çıkarmış olmalarıdır. Bu durum Konya’da demokrasi canlılığının bir göstergesidir.
Konya Ekspres Haber Merkezi Veysel CANÖZ
